Od Nieszawy do Dybowa – podsumowanie badań terenowych 2014 roku

by staranieszawa

Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich, oddział w Łodzi w roku 2014 na obszarze pomiędzy zamkiem komturskim w Małej Nieszawce a Zamkiem Dybowskim w Toruniu-Podgórzu realizowało projekt badawczy „Od Nieszawy do Dybowa – nieinwazyjne rozpoznanie krajobrazu archeologicznego pomiędzy Małą Nieszawką a Zamkiem Dybowskim” (4965/14), dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Dziedzictwo Kulturowe, priorytet Ochrona zabytków archeologicznych.

Koncepcja projektu zakładała rozpoznanie zasięgu, zagrożeń oraz wewnętrznej struktury przestrzennej zespołu obiektów archeologicznych, uchwyconych bez konieczności prowadzenia działań wykopaliskowych. Badania o charakterze nieinwazyjnym obejmowały dokumentacyjną i prospekcyjną fotografię lotniczą, opracowanie danych LiDAR i zdjęć archiwalnych oraz prace terenowe z zastosowaniem pomiarów geofizycznych i geodezyjnych. Dane pomiarowe i obrazowe zostały zintegrowane w środowisku informacji przestrzennej (GIS), umożliwiając stworzenie modelu, rekonstruującego nie tylko struktury osadnicze ale i krajobraz historyczny, w którym te funkcjonowały.

Anomalie geofizyczne świadczą o istnieniu reliktów konstrukcji fortyfikacyjnych wokół zamku w Małej Nieszawce, uchwyconych na planie trapezu o dłuższych bokach ok. 170 i 140 m oraz krótszych ok. 110 i o powierzchni liczącej ok 1,7 ha. Południowy i zachodni bok przypuszczalnych umocnień uchwycony został na pełnej długości, natomiast północny i wschodni jedynie w części. Wyniki wskazują, iż zarejestrowane relikty obwarowań w Małej Nieszawce mają przypuszczalnie formę zasypisk (tzw. negatywów) i zachowanych fundamentów lub dolnych partii murów, obiegających zamek i kontynuujących się prawdopodobnie w kierunku wschodnim (pod współczesne gospodarstwa) i zachodnim (na obszarze pól). Zamek komturski posiadał zwarty system obwarowań, charakterystyczny dla modelu przestrzennego zamków krzyżackich z tego okresu, obejmujący powierzchnię ok. 2 ha. Centralnie położony zamek właściwy otoczony był fosą, obwarowaną na zewnątrz murem. Od strony północnej znajdowało się częściowo zabudowane przedzamcze, do którego od wschodu i zachodu przypuszczalnie przylegały strefy gospodarcze.

Pomiary magnetyczne w otoczeniu lokacji miasta Starej Nieszawy (opisywanego w źródłach historycznych jako Nowa Nieszawa) objęły w ciągu 3 lat realizacji projektów ponad 36 hektarów na odcinku ponad 1,6 km. Badania w 2014 r. polegały na uzupełnieniu dostępnego obszaru przy wale przeciwpowodziowym i linii drzew, w rejonach wcześniej niedostępnych ze względu na uprawy oraz całości dostępnego obszaru na zachód od miasta. Rozpoznanie geofizyczne bezpośredniego krajobrazu archeologicznego pozwoliło na zakreślenie teoretycznych ram przestrzennych środowiska w jakim to średniowieczne miasto istniało i funkcjonowało. Ponadto, dzięki analizom topograficznym możliwe było prześledzenie przebiegu linii brzegowej dawnego koryta Wisły oraz miejsc akumulacji materiału aluwialnego. Analiza wyników prospekcji geofizycznej pozwala uzupełnić dotychczasowy obraz rozpoznanych struktur osadniczych. Ich interpretacja umożliwia stworzenie rysu miasta, w którego bezpośrednim otoczeniu funkcjonowały mniejsze, poświadczone historycznie skupiska osadnicze, tworzące razem system interakcji społecznych w obrębie średniowiecznego mikroregionu środkowego biegu Wisły.

Nieszawa pełniła ważną rolę tranzytową, dzięki swojemu położeniu, świadomie wymuszającemu rywalizację z Toruniem. W 1440 r. miasto wyeksportowało już więcej zboża niż Toruń. Trafiało tu ono wozami z terytorium Królestwa Polskiego a następnie rzeką płynęło do Gdańska. Uchwycone anomalie geofizyczne, generowane przez destrukty XV-wiecznego organizmu miejskiego zdradzają szczegółowy plan towarzyszący wzniesieniu miasta. Lokacja przypuszczalnie oparta była na przemyślanym planie budowy, ustalonej wielkości parceli, miejscami rozlokowania poszczególnych budynków publicznych i religijnych oraz uwzględniała potrzeby komunikacji z okolicznym terenem. Nieszawa była miastem obejmującym ok. 22 ha powierzchni z przypuszczalnie ośmioma dzielnicami zabudowy. Miasto istniało jedynie ok 35 lat, lecz jego pozostałości tworzą bezcenną kapsułę czasu umożliwiającą poznanie jednego z kluczowych miejsc dla okresu konfliktu Królestwa Polskiego z Zakonem Krzyżackim.

object832905190     150px-Logo_MKiDN_RP     prodigi_marcin

Reklamy