Metody

Projekt nieinwazyjnych badań średniowiecznej Nieszawy prowadzony był w celu określenia zasięgu i charakteru zasobów archeologicznych stanowiska. Działania te miały na celu zadokumentowanie stanu zachowania formy terenowej i topografii oraz rozpoznanie podpowierzchniowych reliktów dawnego miasta. W badaniach zastosowano szeroki wachlarz technik geofizycznych, teledetekcyjnych i cyfrowych, które pozwoliły na odtworzenie hipotetycznego wyglądu starej Nieszawy.

Badania w latach 2012-2013 wsparte były dofinansowaniem przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego z programu „Dziedzictwo kulturowe”, priorytetu „Ochrona zabytków archeologicznych” (17558/11/A1 – „Nieszawa – na tropie zaginionego średniowiecznego miasta” oraz 26955/12/A1 – „Badania archeologicznego krajobrazu średniowiecznej Nieszawy„).

Badania magnetyczne
Pomiary wartości natężenia pola magnetycznego oferują najszybsze ze wszelkich technik geofizycznych pokrycie przestrzenne i są w stanie uchwycić szeroki wachlarz anomalii spowodowanych działalnością człowieka. Dlatego są z reguły pierwszą w kolejności techniką przy szczegółowym badaniu terenu. Dzięki badaniom magnetycznym można również wykryć obiekty posiadające własne pole magnetyczne, takie jak piece czy paleniska, jak również wypełniska rowów i jam oraz obszary aktywności przemysłowej. Prospekcja magnetyczna, jako podstawowa technika prospekcji geofizycznej objęła obszar ok 35ha na rozciągłości ponad 1,2km, co pozwala uznać badania za jedne z największych na skalę Polski.

 Equip1 MagnetometrAction
MagneticResults

Badania elektrooporowe
Prospekcja geoelektryczna polega na mierzeniu oporności pozornej gruntu poprzez przepuszczanie w ziemi prądu między elektrodami, co pozwala na wykrywanie zaburzeń w naturalnych warstwach geologicznych na podstawie kontrastu z otoczeniem. Pozwala to na wykrycie takich struktur jak fundamenty kamienne, ceglane czy relikty konstrukcji ziemnych np. wałów lub fos. Atutem metody geoelektrycznej jest możliwość kontrolowania głębokości penetracji prądu, dzięki czemu jest to stosowna metoda do badania obiektów wielowarstwowych. W badaniach średniowiecznej Nieszawy, częściowym rozpoznaniem elektrooporowym objęto struktury zabudowy rynku i jego wschodniej pierzei, w sumie około 0.5 ha.

ElectroAction Elektro2013

Podatność magnetyczna
Pomiary rozkładu wartości podatności magnetycznej gruntu pozwalają określić, gdzie lokowała się w przeszłości aktywność ludzka. Wynika to z faktu, iż długie użytkowanie i przekształcanie terenu przez człowieka prowadzi do powstawania lokalnych koncentracji osadów o zwiększonej podatności magnetycznej.  Jej pomiary są zazwyczaj uzupełniającą techniką geofizyczną w stosunku do pomiarów magnetycznych i pozwalają na rozpoznanie wzorców aktywności i układu przestrzennego wewnątrz stanowiska oraz wskazanie stref osadniczych czy produkcyjnych. Powierzchnia objęta pomiarami podatności magnetycznej objęła ok 4ha. Prospekcja tego typu nie należy do często stosowanych technik, przez co badania nad średniowieczną Nieszawą można uznać za pierwsze tak rozległe jej zastosowanie w charakterze archeologicznym w Polsce.

Equip2 MagSuscEq MagSuscAction MagSuscRes

Prospekcja lotnicza
W ramach projektu realizowano cykl niskopułapowych nalotów prospekcyjnych mikroregionu lewego brzegu Wisły oraz bezpośredniego otoczenia Zamku Dybowskiego. Naloty przeprowadzono w różnych porach roku w odmiennych warunkach atmosferycznych celem obserwacji wyróżników glebowych, wegetacyjnych, cieniowych czy mrozowych, mogących świadczyć o obecności pozostałości archeologicznych. Dodatkowo w drodze tej prospekcji pozyskano informacje dotyczące zagospodarowania terenu oraz jego przekształceń i oceny zagrożeń dla stanowiska. Obserwacje w ramach projektu były przedłużeniem prospekcji prowadzonej w latach 2006-2011, która doprowadziła do podjęcia badań geofizycznych.

Lotnicze Lotnicze1 Lotnicze2

Dokumentacja geodezyjna
Badania nieinwazyjne wsparte były technikami geodezyjnymi, wśród których zastosowanie znalazły zarówno klasyczne metody pomiarowe jak i nowoczesny sprzęt, z włączeniem statycznych systemów GPS oraz technologii RTK. W wyniku badań wytyczono ok. 200 poligonów badawczych o rozmiarach 40×40, w których obrębie wykonywano pomiary geofizyczne.

 Geodesy Geodesy2

Ortofotomapy
Na potrzeby dokumentacji stanowiska i opracowania wyników wykonano prostopadłe zdjęcia lotnicze obszaru badań, które następnie skalibrowano i połączono w ortofotomapę – zdjęcie o wysokiej rozdzielczości o właściwościach mapy. Zdjęcia wykonywano przy pomocy zdalnie sterowanych statków powietrznych, w tym sterowanego radiowo wielowirnikowca. Ortofotomapą objęto 15ha powierzchni, uzyskując obraz, na którym 1 pixel odwzorowuje ok. 6cm rzeczywistej wielkości.

Dron3 Ortho Dron1

Termowizja
Obrazowanie w podczerwieni przy pomocy kamery termowizyjnej pozwala na rejestrację promieniowania cieplnego emitowanego przez ciała fizyczne oraz na dokładny pomiar temperatury tych obiektów z dokładnością do 0.1°C. Na tej podstawie można dokonywać obserwacji różnic w temperaturze struktur i obiektów znajdujących się pod ziemią, blisko powierzchni gruntu i będących podatnymi na działanie promieni słonecznych w ciągu dnia i wychładzanie nocą. Obiektami, których pojemność cieplna kontrastuje z pojemnością cieplną otoczenia mogą być np. wkopy lub jamy o wypełniskach bardziej zawilgoconych niż otaczająca je ziemia, bądź relikty kamiennych lub ceglanych struktur. Na zdjęciach dziennych zaobserwowano szereg interesujących anomalii termalnych, związanych prawdopodobnie z obiektami archeologicznymi. Pomyślne testy zastosowania tej techniki są jednymi z pierwszych na potrzeby archeologii na terenie Polski.

TermoDronetermores2 termores1

LIDAR
Laserowe skanowanie powierzchni gruntu z powietrza (Light Detection and Ranging) to technika prospekcyjna służąca do pozyskiwania danych przestrzennych, w wyniku których można stworzyć numeryczny model terenu, czyli cyfrowe odwzorowanie kształtu powierzchni. Technologia ta umożliwia zarówno zarejestrowanie niewielkich różnic w wysokości terenu na przestrzeniach otwartych, jak również pozwala na rejestrowanie kształtu podłoża na terenach zalesionych. Na cele projektu pozyskano dane pomiarowe, umożliwiające stworzenie numerycznego modelu terenu dla całego obszaru średniowiecznej Nieszawy oraz bezpośredniego otoczenia Zamku Dybowskiego.

lidar

GIS
Integrację równolegle pobieranych pomiarów i różnorodnych wyników przeprowadzono w ujednoliconym środowisku cyfrowym. Wykorzystano w tym celu oprogramowanie typu Geographic Information Systems – Systemy Informacji Geograficznej. Umożliwia ono zarówno przygotowanie badań, integrację wielopłaszczyznowych wyników oraz ich analizę a także tworzenie modeli przestrzennych i interpretacyjnych. Przy projekcie badań nad średniowieczną Nieszawą posłużono się oprogramowaniem typu open source (oprogramowanie otwarte) w celu wspierania tego typu rozwiązań dla celów naukowych.

gis

Reklamy